czwartek, 18 czerwca 2026

Maciej Damięcki — aktor z podwójnym życiem

4 stycznia 1975 roku wybrałem się z kolegą na imprezę dla dzieci w Sali Kongresowej w Warszawie. To właśnie tam spotkałem Macieja Damięckiego (1944–2023), znanego aktora teatralnego i filmowego.

Maciej Damięcki
Choć pamiętam go z kilku ról telewizyjnych i filmowych, w tamtym czasie najbardziej kojarzył mi się z popularnym programem dla dzieci „Pora na Telesfora”, który prowadził. Dla wyjaśnienia: Telesfor był smokiem-pacynką. Damięcki miał też starszego brata, Damiana, bardzo do niego podobnego — co sprawiało, że często ich ze sobą mylono i nawet sądzono, że są bliźniakami.

Nie tak dawno przeczytałem, że przez 16 lat Damięcki współpracował ze Służbą Bezpieczeństwa (otrzymał w kartotece pseudonim "Bliźniak"), przekazując informacje na temat znanych postaci świata aktorskiego. Tę niechlubną działalność zakończył dopiero w 1989 roku, wraz z upadkiem systemu komunistycznego. Do współpracy miał zostać skłoniony po zatrzymaniu przez milicję za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwym.

Wśród osób, na które donosił, wymienia się m.in. Daniela Olbrychskiego, Marka Kondrata, Piotra Fronczewskiego i Gustawa Holoubka. Co ciekawe, za przekazywane informacje nie pobierał wynagrodzenia — miał otrzymywać jedynie drobne upominki od SB.

Ideowiec? A może po prostu człowiek uwikłany w realia tamtych czasów…

Źródło: Wikimedia Commons

*******************

Pięćdziesiąt lat temu, 25 czerwca 1976 roku, podczas jednej z moich górskich wędrówek dowiedziałem się o planowanych podwyżkach cen, ogłoszonych dzień wcześniej przez premiera Piotra Jaroszewicza. W następnym wpisie postanowiłem opisać zarówno to wydarzenie, jak i jego późniejsze następstwa — wprowadzenie kartek na cukier w sierpniu 1976 roku.

Ten blog opublikuję 25 czerwca 2026 roku, dokładnie w pięćdziesiątą rocznicę tamtych wydarzeń — aż trudno uwierzyć, że minęło już pół wieku! W pewnym sensie był to jeden z momentów, które zapoczątkowały proces prowadzący do końca PRL.

Zapraszam do lektury!

******

Blogs are also available in the English language / Blogi są również dostępne w języku angielskim

******

Więcej od autora

Również prowadzę od 2010 roku blogi podróżnicze, zawierające dużo ciekawych informacji o przyrodzie, historii i podróżach w Ameryce Północnej i na Kubie.

Blog o podróżach: http://ontario-nature-polish.blogspot.ca/

25 komentarzy:

  1. Kiedy wyszła na jaw współpraca Macieja Damięckiego z SB, przetoczyła się na portalach fala dyskusji na ten temat. Zapewne w tamtym czasie miał swoje powody, szantaż za jazdę w stanie nietrzeźwym, nie wiem, może coś jeszcze... Nie chcę bawić się w oceny, ale wychowałam się w rodzinie, w której dwie osoby straciły pracę, gdy odmówiły współpracy z SB, więc wiem, ze można było wykazać się kręgosłupem moralnym, kierując się większymi wartościami niż doraźne bezpieczeństwo. Te osoby ryzykowały też przyszłością swoich dzieci, ograniczeniami w wyborze studiów itp. A mimo to sumienie nie pozwoliło im na współpracę z reżimem.
    A wystarczyło nie wsiadać po alkoholu za kółko... jeśli taka właśnie się zaczęło w przypadku Damięckiego. Jak się zrobi coś głupiego, trzeb apotem umieć ponieść konsekwencje, a nie chować głowę w piasek i szukać usprawiedliwienia.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Notario, mam dokladnie takie samo zdanie. Na temat Damieckiego i kregoslupa moralnego. Byl moment w moim zyciu, kiedy zostalam " zaproszona" na rozmowe przez panow w czarnych garniturach , bardzo byli zainteresowani moim owczesnym pracodawca, ktory zajmowal sie handlem zagranicznym. Lata 90-te. Obrzydliwe bylo to wypytywanie, ,obrzydliwy proceder. , ktory im zreszta nic nie dal. Odmowilam udzielania informacji na temat firmy, po prostu odeslalam ich do szefa, On mial prawnikow od tego typu spraw. Kitty

      Usuń
    2. Notaria: Bardzo dziękuję za ciekawe informacje, dopiero parę miesięcy dowiedziałem się o współpracy Damięckiego z SB. Ciekawy jestem, czy sam Damięcki wypowiadał się o tej współpracy, czy się tłumaczył i usprawiedliwiał? Czytałem o kilku znanych osobach, które donosiły do SB prawie-że „na ochotnika” . Na przykład żona Pawła Jasienicy, Zofia Beynar-O’Bretenny (znana jako Nena), była agentką Służby Bezpieczeństwa i przez lata pisała na Wańkowicza niezwykle szczegółowe donosy.

      Choroba? Poczucie władzy?

      SB bardzo często wykorzystywała pewne „potknięcia” w życiu i obiecywała ich zatuszowanie. Ale cena była bardzo wysoka. I masz rację, po po pierwsze, nie powinien jeździć po pijanemu. Dla mnie pijany kierowca to potencjalny zabójca i nie mam dla takich ludzi współczucia. Nie potrafiłbym być adwokatem, który takich ludzi broni (i często mu się to udaje), stosując różne nieetyczne metody.

      Ja miałem jedno spotkanie z panami z SB, które też zamierzam opisać w moim blogu, dopiero za jakiś czas, obecnie pracuję nad innymi tematami. A w ogóle to planuję o poproszenie mojej teczki z SB od IPN, już przejrzałem aplikację. Może te materiały również wzbogaciłyby mój wpis blogowy 😁

      Ciekawy jestem, czy te osoby otrzymały jakiekolwiek zadośćuczynienie ze strony rządu? Na szczęście SB nigdy nie starało się zwerbować moich rodziców. Wiem, że na przykład w NRD donoszenie było tak nagminne, że później okazało się, iż nawet matka regularnie donosiła na syna (!!!), czego on nie był w stanie ani zrozumieć, ani jej wybaczyć.

      Moi rodzice byli zawsze bezpartyjni. Ojciec zajmował dość wysoką pozycję w pewnym Zjednoczeniu—i mu wprost powiedziano, że nie będzie awansował bez przynależności do PZPR. No i nie awansował—jednakże na Zachód kilkakrotnie wyjeżdżał i nie miał problemów z otrzymaniem paszportu. Niektórzy natomiast „prewencyjnie” zapisali się do SD (Stronnictwo Demokratyczne), co dawało im wymówkę, że „ja już należę do partii, tylko że nie do PZPR.

      Usuń
    3. Kitty: To musiało być bardzo nieprzyjemne, ale i zarazem ciekawe doświadczenie. Zresztą takie rozmowy, nawet w krajach demokratycznych, zapewne rzadko należą do przyjemnych. Nikt nie lubi być wypytywany o innych ludzi czy o sprawy związane z miejscem pracy.

      Dobrze, że zachowałaś zimną krew i odesłałaś ich do szefa. Warto znać swoje prawa i umieć z nich korzystać, zwłaszcza w sytuacjach, które mogą budzić dyskomfort czy wątpliwości. W końcu od udzielania informacji w tego typu sprawach są zwykle osoby do tego upoważnione oraz prawnicy.

      Usuń
    4. @jJack, sam Damięcki gdzieś ponoć wypowiadał się na ten temat, ale ja już tego nie pamiętam, chyba w jakimś wywiadzie czy coś, nie interesowało mnie to za bardzo.
      A w sprawie tych dwóch osób, o których wspomniałam. Jedna została wykopana na wcześniejszą emeryturę w trybie natychmiastowym jeszcze przed 1989 rokiem. Więc w zasadzie, skoro to była emerytura, to jaka rekompensata? Jakie zadośćuczynienie? Druga z tych osób wegetowała w podrzędnych placówkach na niewiele znaczącej posadzie i niestety, zmarła dosyć wcześnie, nie pamiętam w tej chwili ile mając lat, coś wcześnie.

      Podobnie jak Ty, pochodzę z rodziny bezpartyjnej.

      Usuń
    5. Notaria: Przykre, ale pewnie dość powszechne w takich wypadkach. Problem był taki, że właściwie rząd był jedynym pracodawcą w PRL i nie było zbyt wiele innych alternatyw.

      Mieliśmy stosunkowo bliskich kuzynów, którzy oboje byli urodzonymi ateistami i nie tylko należeli do partii, ale tak tę przynależność brali poważnie, że nawet na imprezach towarzyskich nie mogli się powstrzymać od poruszania tematów związanych z partyjnymi zebraniami i aktywnością w tej organizacji — do tego stopnia, że kiedyś rodzice po prostu wyszli w połowie takiego spotkania, nie mogąc znieść ich nudnych rozważań.

      Usuń
  2. Dziękuję za ciekawy wpis, Jacku, poświęcony Maciejowi Damięckiemu, aktorowi, którego raczej słabo znałam i rzadko oglądałam na szklanym ekranie (nie moje pokolenie). Bliższe są mi raczej jego dzieci, Matylda i Mateusz.

    Pewnie najłatwiej byłoby odsądzać go od czci i wiary za tę niechlubną współpracę z bezpieką, ale absolutnie nie będę tego robić, bo doskonale wiemy, że czasy były wówczas bardzo ciężkie, a funkcjonariusze SB potrafili skutecznie "umilić" ofiarom życie, albo je im odebrać, o czym przekonał się między innymi ksiądz Popiełuszko :(
    Łatwo jest teoretyzować i wymądrzać się, że "nie, my byśmy nigdy tego nie zrobili!", ale... "tyle wiemy o sobie, ile nas sprawdzono", jak słusznie odnotowała nasza noblistka, Wisława Szymborska.

    Przesyłam serdecznie pozdrowienia z deszczowej Irlandii.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja go nie osądzam…(jednak potępiam za jazdę po pijanemu) i nie wiem, co on donosił, bo niektórzy ludzie, zmuszeni do takiej współpracy (np. aby otrzymać paszport i pojechać na oferowane stypendium na studia), zarzucali swoich prowadzących oficerów mało znaczącymi informacjami i nieistotnymi głupotami. Spotkałem taką osobę w Toronto, która mi opowiadała, jak zanosiła swojemu „nadzorcy” materiały wszędzie dostępne; po jakimś czasie kontakt umarł naturalną śmiercią.

      Ja też miałem spotkanie z SB i bardzo chcieli, abym im NAPISAŁ (własnoręcznie), co sądzą o sytuacji w kraju koledzy, itd. No i mieliby mnie wtedy w ręku.

      Usuń
    2. Jak udało Ci się z tej współpracy wywinąć? Skąd wzięła się ta propozycja SB? W jakich okolicznościach, pamiętasz?

      Usuń
    3. Gdy rozpocząłem w kwietniu ten blog, myślałem, że się po prostu skupię na znaczkach i autografach i że będą to zwykłe, proste wpisy. Jak się okazało, nie tylko znalazłem bardzo dużo różnorodnych tematów, ale gdy zacząłem pisać, to musiałem dzielić je na części, tak stały się długie.

      Jednym z tematów, o którym zamierzam pisać za jakiś czas to będą lata 1980-1981, czasy „Solidarności” i wówczas napiszę o wiele bardziej drobiazgowo o tym spotkaniu, które świetnie do dzisiaj pamiętam. I jeżeli otrzymam dokumenty z IPN z mojej teczki, to też wzbogacą mój wpis.
      Jednakże jeżeli jesteś tym bardzo zainteresowana, to mogę wcześniej napisać na ten temat Tobie e-mail.

      Usuń
    4. Może moje pytanie było zbyt osobiste... Nie chciałam Cię naciskqć, bądź urazić. Przyznaję jednak, że ten temat mnie zainteresował. 👍

      Usuń
    5. Nie, pytanie nie było zbyt osobiste, bo i tak o tym spotkaniu zamierzam napisać na blogu i połączyć z innymi pokrewnymi tematami. Ja też takim tematem bardzo zainteresowałbym się i chętnie poczytałbym wspomnienia innych osób, które miały o wiele większe problemy z tym niesławnym urzędem.

      A zresztą w swoim profilu wyraźnie piszesz "osobowość ciekawska", to czemu miałbym się dziwić? 😁

      Usuń
  3. Porę na Telesfora pamiętam oczywiście:-)
    Aktora bardzo lubiłam, z ocenami tego okresu bywa tak, że nigdy nie wiemy jak było naprawdę, a i dziś wielu jest uwikłanych w różne układy.
    Och kartki, to była niemal przygoda, jestem ciekawa Twoich wspomnień!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Niestety, SB miało swoje sposoby, aby zwerbować ludzi do współpracy. Trochę się jednak dziwię, że on pozostawał na usługach SB do 1989 roku—przecież chyba zdawał sobie sprawę, że niebawem ten cały kabaret się zakończy… Czytałem reminiscencje oficera SB, który sam był zdziwiony, jak bardzo poważnie niektórzy „współpracownicy” traktowali swoją „pracę”—pisał, że gdy właściwie SB przestawała praktycznie funkcjonować, niektórzy z nich nadal regularnie dostarczali donosy czy raporty.

      Następny wpis bardziej będzie o wspomnieniach związanych z momentami, gdy miała miejsce zapowiedź—i odwołanie podwyżek oraz wprowadzenie kartek na cukier. W czasie tego pierwszego epizodu maszerowałem po górach, a tego drugiego—żeglowałem na Mazurach.

      A swoją drogą, to ciekawy jestem, jakie będą obchody tego istotnego wydarzenia w naszej historii.

      Usuń
  4. W resorcie handlu zagranicznego pracowałam w jednym pokoju z pewnym panem Jasiem. Był to taki serdeczny poczciwina. Wszystkim pomagał i dla wszystkich miał dobre słowo. Gdy kiedyś zachorował i długo go nie było w pracy ktoś z nas włamał się do jego biurka w poszukiwaniu ważnych dokumentów handlowych. I wtedy znalazł tam gruby zeszyt z notatkami. Opisywał dokładnie kto, co i jak powiedział, jak się zachowywał itp... To był jego brudnopis, bo z pewnością na czysto to przepisywał i dostarczał odpowiednim służbom.
    Najlepsze dopiero nastąpiło. Bo jak już wrócił do pracy to zapytaliśmy go po co mu były te notatki. Odpowiedział, że to przecież jego kapowniczek był...
    Zupełnie nie wiedzieliśmy jak się wtedy zachować... a to przecież on powinien być zawstydzony lub speszony...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ta historia to gotowy materiał na świetny wpis blogowy! Niesamowita i straszna zarazem. Jak się później wobec niego czuliście? Ja bałbym się przy nim nawet głośniej westchnąć, bo jeszcze źle by to zinterpretował i uznał za manifest polityczny przeciwko władzy!

      Przypomniała mi się kreskówka, zapewne z czasów „Solidarności”: zakłopotanego i wyraźnie przygnębionego faceta obejmuje za ramię kolega. Z czułością mówi do niego: „Możesz mi wszystko powiedzieć, u mnie jednym uchem wlatuje, drugim wylatuje”. Sęk w tym, że przy tym drugim uchu zarysowany jest mikrofon, z którego kabel prowadzi prosto do magnetofonu.

      Usuń
  5. Ciekawe historie tu opisujesz. Mnie w 1975 nie było jeszcze na świecie, ale moi rodzice, wujkowie i ciotki żyli, jakoś funkcjonowali w tych realiach. Co prawda nie w samej Warszawie, ale pod, na Mazowszu. Zawsze chętnie dowiaduję się czegoś więcej o tamtych czasach

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Dziękuję za komentarz. To rzeczywiście były bardzo specyficzne czasy i zawsze ciekawi mnie, jak postrzegają je osoby, które same ich nie doświadczyły. Sądzę, że dzięki licznym filmom fabularnym i dokumentalnym, książkom, wspomnieniom oraz – co chyba najcenniejsze – relacjom wciąż żyjących świadków tamtego okresu, można dziś zdobyć całkiem solidną wiedzę o tej jedynej w swoim rodzaju epoce, jaką był PRL.

      Usuń
  6. Witaj Jack
    Przywiałeś wspomnienia.
    Też pamiętam Porę na Telesfora.
    A aktora jako dziecko lubiłam. Kto wówczas myślał o polityce??? A w ogóle klan Damięckich ma wielu zdolnych aktorsko ludzi.
    Pozdrawiam upalnym początkiem lata

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Witaj Ismena,

      Ja się dopiero dowiedziałem o tej drugiej "pracy" Damięckiego pisząc ten blog. Ciekawy jestem, czy rzeczywiście zaszkodził komuś w dużym stopniu? Bo jak pisałem w innych komentarzach, było też możliwe działanie w taki sposób, aby jak najmniej wyrządzić szkód.

      Pozdrawiam,

      Jacek

      Usuń
  7. pamiętałam nazwisko, chociaz nie kojarzyłam twarzy, ale po sprawdzeniu pamiętam go ze Stawki.. cóż było chyba więcej takich donosicieli.

    OdpowiedzUsuń
  8. Pamiętałam nazwisko, ale nie skojarzyłam twarzy, po sprawdzeniu okazało się że pamiętam go że Stawki.. pewnie było wielu innych donosicieli.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Już w Kanadzie oglądałem „Ludzie z pociągu”, gdzie grał on chłopaka z psem, oraz „Rozmowy kontrolowane”. Ale głównie kojarzył mi się z występami w telewizji.

      Oczywiście, że donosiciele byli wszędzie. Niektórzy pewnie traktowali swoje obowiązki bardzo poważnie, inni starali się wyrządzać jak najmniej krzywdy. Człowiek zawsze może być człowiekiem, nawet w najgorszych warunkach.

      Usuń
    2. Jest jeszcze komedia "Rzeczpospolita babska", gdzie grali obaj bracia Damięccy - Maciej i Damian.

      Usuń
    3. Słyszałem o tym filmie, ale nie miałem okazji zobaczyć.

      Usuń